نسبت‌های مالی مهم در بورس؛ از محاسبه تا فیلتر سهام

Q: اگر نسبت شرکت با کل صنعت فاصله داشت، از کجا بررسی را شروع کنیم؟

از اقلام سازنده همان نسبت شروع کنید. برای حاشیه سود خالص، صورت سود و زیان محل بررسی درآمد عملیاتی و درآمدها و هزینههای مؤثر بر سود خالص است؛ برای نسبت بدهی، ترکیب بدهیها و داراییهای ترازنامه اهمیت دارد.

Q: آیا عبور از شرطهای فیلتر برای پایان تحلیل کافی است؟

عبور از فیلتر فقط انطباق با شرطهای انتخابشده را نشان میدهد. برای نمونه آموزشی مقاله، بررسی ترکیب داراییهای جاری و اجزای سود همچنان لازم است؛ شرطهای ارزشگذاری و سودآوری بهتنهایی درباره وصول مطالبات پاسخی نمیدهند.

Q: بعد از انتخاب نسبت، بررسی را در فاندای چگونه ادامه دهیم؟

در بخش نسبتهای مالی صفحه شرکت، نسبت منتخب و رقم کل صنعت را ببینید؛ سپس اقلام سازنده نسبت را در صورتهای مالی دنبال کنید. برای شناخت مسیر گزارشها از راهنمای استفاده از فاندای کمک بگیرید.

تیم آموزش فاندای · ۱۴۰۵/۰۸/۱۳ · ۸ دقیقه مطالعه

نسبت‌های مالی مهم در بورس؛ از محاسبه تا فیلتر سهام

با یک مثال فرضی، نسبت‌های سودآوری، نقدینگی، بدهی و ارزش‌گذاری را محاسبه کنید و نتیجه را به فیلتر سهام در فاندای تبدیل کنید.

نسبت‌های مالی مهم ابزارهایی برای مقایسه سودآوری، نقدینگی، ساختار بدهی و ارزش‌گذاری شرکت‌ها هستند و ارقام صورت‌های مالی را به اطلاعات بازار وصل می‌کنند. برای اینکه هر نسبت کنار بقیه معنا پیدا کند، همه را روی یک شرکت فرضی حساب می‌کنیم و در پایان به فیلتر سهام می‌رسیم.

قدم اول: نسبت‌های مالی مهم کدام‌اند و چه داده‌هایی لازم دارند؟

برای محاسبه نسبت‌های مالی مهم، به صورت سود و زیان، ترازنامه و اطلاعات قیمت و تعداد سهام با دوره و تاریخ مشخص نیاز دارید.

هر خانواده یک پرسش دارد: سودآوری، چه سهمی از درآمد به سود تبدیل شده است؟ نقدینگی، دارایی‌های جاری چه پوششی برای بدهی‌های جاری دارند؟ نسبت‌های اهرمی، سهم بدهی در تأمین دارایی‌ها چقدر است؟ ارزش‌گذاری، ارزش بازار چه نسبتی با سود یا حقوق مالکانه دارد؟

TTM یعنی دوازده‌ماهه اخیر؛ سود TTM جمع سود خالص چهار فصل آخر گزارش‌شده است. درآمد و سود به یک دوره مربوط‌اند، اما ترازنامه دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه را در یک تاریخ نشان می‌دهد.

مبنای نمونه فرضی؛ مبالغ به میلیارد تومان است، جز تعداد سهام و قیمت پایانی که واحدشان در ردیف آمده است.
داده مبنا	مقدار فرضی
درآمد عملیاتی TTM	۱٬۰۰۰
سود ناخالص TTM	۳۰۰
سود خالص TTM	۱۲۰
جمع دارایی‌ها	۸۰۰
جمع بدهی‌ها	۴۰۰
جمع حقوق مالکانه	۴۰۰
دارایی‌های جاری	۳۰۰
بدهی‌های جاری	۲۰۰
موجودی کالا	۱۰۰
پیش‌پرداخت‌ها	۲۰
سایر دارایی‌های جاری غیرسریع	۰
تعداد سهام فعلی	۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ سهم
قیمت پایانی در ۱۴۰۵/۰۷/۰۵	۷٬۲۰۰ ریال

برای اجرای مسیر روی شرکت موردنظر، از بخش نسبت‌های مالی صفحه شرکت شروع کنید و دوره یا تاریخ ارقام را ببینید. ما در فاندای گزارش‌های سامانه کدال و اطلاعات معاملاتی سایت مدیریت فناوری بورس تهران را مرتب و قابل مقایسه می‌کنیم.

قدم دوم: سودآوری، نقدینگی و بدهی شرکت را چگونه حساب کنیم؟

نسبت‌های غیرقیمتی از تقسیم سود، دارایی یا بدهی بر مبنایی مرتبط به دست می‌آیند؛ یعنی نتیجه فقط رابطه همان دو رقم را نشان می‌دهد.

مخرج حاشیه سود، درآمد عملیاتی است؛ یعنی همه درآمدهای فعالیت اصلی شرکت. بازده حقوق مالکانه یا ROE در فاندای، سود خالص TTM تقسیم بر جمع حقوق مالکانه است.

محاسبه نسبت‌های غیرقیمتی نمونه فرضی

حاشیه سود ناخالص TTM؛ درصد $\frac{\text{سود ناخالص دوازده‌ماهه}}{\text{درآمد عملیاتی دوازده‌ماهه}} \times ۱۰۰ = \frac{۳۰۰}{۱٬۰۰۰} \times ۱۰۰ = ۳۰$

حاشیه سود خالص TTM؛ درصد $\frac{\text{سود خالص دوازده‌ماهه}}{\text{درآمد عملیاتی دوازده‌ماهه}} \times ۱۰۰ = \frac{۱۲۰}{۱٬۰۰۰} \times ۱۰۰ = ۱۲$

ROE TTM؛ درصد $\frac{\text{سود خالص دوازده‌ماهه}}{\text{جمع حقوق مالکانه}} \times ۱۰۰ = \frac{۱۲۰}{۴۰۰} \times ۱۰۰ = ۳۰$

نسبت جاری؛ برابر $\frac{\text{دارایی جاری}}{\text{بدهی جاری}} = \frac{۳۰۰}{۲۰۰} = ۱٫۵$

نسبت آنی؛ برابر $\frac{\text{دارایی جاری} - \text{موجودی} - \text{پیش‌پرداخت‌ها} - \text{سایر اقلام غیرسریع}}{\text{بدهی جاری}} = \frac{۳۰۰ - ۱۰۰ - ۲۰ - ۰}{۲۰۰} = ۰٫۹$

نسبت بدهی به دارایی؛ درصد $\frac{۴۰۰}{۸۰۰} \times ۱۰۰ = ۵۰$

نسبت بدهی به حقوق مالکانه؛ برابر $\frac{۴۰۰}{۴۰۰} = ۱$

نسبت حقوق مالکانه به دارایی؛ درصد $\frac{۴۰۰}{۸۰۰} \times ۱۰۰ = ۵۰$

حاشیه‌ها سهم سود ناخالص و خالص از درآمد عملیاتی را نشان می‌دهند. بازده حقوق مالکانه نیز سود دوازده‌ماهه را نسبت به حقوق مالکانه می‌سنجد؛ مبنای آن درآمد شرکت نیست.

دارایی جاری شامل نقد و دارایی‌هایی است که انتظار می‌رود در چرخه عادی عملیات یا دوازده ماه پس از تاریخ ترازنامه به نقد تبدیل، فروخته یا مصرف شوند. بدهی جاری نیز انتظار می‌رود در چرخه عادی عملیات یا همین بازه تسویه شود.

بر اساس ارقام جدول نمونه فرضی، نسبت آنی شرکت ۰٫۹ است. نسبت جاری همه دارایی‌های جاری را می‌گیرد، اما در محاسبه آنی این نمونه، موجودی کالا و پیش‌پرداخت‌ها کنار گذاشته شده‌اند. فاصله ۱٫۵ تا ۰٫۹ نشان می‌دهد ترکیب دارایی‌ها چقدر مهم است؛ اما اینکه مطالبات واقعاً وصول می‌شوند یا نه، از این دو نسبت معلوم نمی‌شود.

جمع بدهی‌ها علاوه بر تسهیلات، پرداختنی‌ها، مالیات و سود سهام پرداختنی، پیش‌دریافت‌ها و ذخایر را می‌گیرد. در نمونه، بدهی و حقوق مالکانه هرکدام نیمی از دارایی‌ها را تأمین کرده‌اند؛ پس ROE را همراه ساختار تأمین مالی بخوانید.

قدم سوم: نسبت مناسب را با صنعت بسنجیم یا الزامات پذیرش؟

برای مقایسه تحلیلی، نسبت کل صنعت معیار مناسب است؛ شرایط پذیرش در بورس موضوع دیگری است و به نوع نهاد و مقررات آن بستگی دارد. طبق مصوبات سازمان بورس درباره پذیرش بانک‌ها و مؤسسات اعتباری، نسبت کفایت سرمایه ابلاغی بانک مرکزی با حداقل استاندارد ۸٪ جایگزین نسبت حقوق صاحبان سهام به کل دارایی‌ها شده است.

در فاندای، رقم صنعت میانگین ساده نسبت شرکت‌ها نیست. نسبت قیمت به سود دوازده‌ماهه اخیر یا P/E TTM کل صنعت، از تقسیم ارزش بازار کل شرکت‌های صنعت بر سود خالص دوازده‌ماهه اخیر کل همان شرکت‌ها به دست می‌آید؛ شرکت‌ها سهم یکسانی در ساختن رقم صنعت ندارند.

اکنون در بخش نسبت‌های مالی شرکت، نسبت منتخب را کنار رقم کل صنعت ببینید. برای مقایسه، مبنای زمانی باید یکسان باشد؛ نسبت دوره‌ای سالانه نشده و با TTM مقایسه‌پذیر نیست. در فاندای رقم صنعت کنار نسبت شرکت آمده است؛ اما فاصله با صنعت یا ثبات یک نسبت، به‌تنهایی جایگاه رقابتی را ثابت نمی‌کند.

قدم چهارم: نسبت‌های ارزش‌گذاری را چگونه به فیلتر تبدیل کنیم؟

برای تبدیل نسبت‌های ارزش‌گذاری به فیلتر، نسبت، عملگر و آستانه عددی را انتخاب کنید؛ محاسبه نمونه نشان می‌دهد هر شرط چه چیزی را غربال می‌کند.

سود هر سهم دوازده‌ماهه (EPS TTM)، سود TTM تقسیم بر تعداد سهام فعلی است. EPS پایه، سود خالص متعلق به سهام‌داران عادی تقسیم بر میانگین موزون سهام دوره است؛ بنابراین برای محاسبه P/E TTM، مبنای سود هر سهم را جابه‌جا نکنید.

محاسبه ارزش‌گذاری نمونه فرضی

تبدیل سود خالص TTM از تومان به ریال $۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ \times ۱۰ = ۱٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰$

سود هر سهم دوازده‌ماهه؛ ریال $\frac{۱٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰}{۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰} = ۱٬۲۰۰$

نسبت قیمت به سود دوازده‌ماهه اخیر؛ برابر $\frac{۷٬۲۰۰}{۱٬۲۰۰} = ۶$

ارزش بازار؛ ریال $۷٬۲۰۰ \times ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۷٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰$

تبدیل ارزش بازار به میلیارد تومان $\frac{۷٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰}{۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰} = ۷۲۰$

نسبت ارزش بازار به حقوق مالکانه؛ برابر $\frac{۷۲۰}{۴۰۰} = ۱٫۸$

طبق محاسبات نمونه فرضی، بازار در تاریخ ۱۴۰۵/۰۷/۰۵ برای هر ریال سود دوازده‌ماهه گذشته شرکت، ۶ ریال می‌پردازد. نسبت ارزش بازار به حقوق مالکانه (P/B) نیز ارزش بازار را نسبت به جمع حقوق مالکانه آخرین ترازنامه می‌سنجد؛ نتیجه هیچ‌کدام به‌تنهایی حکم ارزندگی نیست.

پرسش غربالگری را مشخص کنید اول بدانید دنبال مقایسه ارزش‌گذاری هستید یا سودآوری؛ نسبت را باید با همین پرسش انتخاب کرد.
شرط ارزش‌گذاری را تعریف کنید برای تمرین، شرط P/E TTM کمتر از ۷ را در نظر بگیرید. آستانه صرفاً آموزشی است و معیار عمومی مناسب‌بودن سهم نیست.
شرط سودآوری را کنار آن بگذارید در فیلتر چندشرطی، شرط ROE TTM بیشتر از ۲۰٪ را نیز در نظر بگیرید. هدف تمرین این است که رابطه قیمت با سود و رابطه سود با حقوق مالکانه را هم‌زمان ببینید.

در فاندای با فیلتر چندشرطی بازار می‌توانید چند معیار را کنار هم بگذارید و دامنه بررسی را کوچک کنید. برای ادامه مسیر، آموزش فیلتر سهام با نسبت قیمت به سود پایین روش بررسی سود مبنا و خواندن نتایج را توضیح می‌دهد.

قدم پنجم: جمع‌بندی؛ با نتیجه غربالگری چه کنیم؟

فهرست غربال‌شده دامنه بررسی را محدود می‌کند؛ تحلیل با توضیح منشأ نسبت‌ها و ارتباط اقلام صورت‌های مالی ادامه پیدا می‌کند. پرسش بعدی باید مشخص باشد: کدام قلم صورت مالی، نتیجه نسبت منتخب را توضیح می‌دهد؟

از جدول نتایج، صفحه شرکت منتخب را باز کنید. در صورت وضعیت مالی، اجزای دارایی و بدهی جاری را ببینید؛ سپس در صورت سود و زیان، نقش درآمدها و هزینه‌های عملیاتی و سایر اقلام را در شکل‌گیری سود بررسی کنید. گزارش جریان وجوه نقد نشان می‌دهد فعالیت عملیاتی در همان دوره چه مقدار نقد ایجاد یا مصرف کرده است.

مقایسه سود و جریان نقد باید هم‌دوره باشد. اگر این دو از هم فاصله گرفتند، دریافتنی‌ها، موجودی و پرداختنی‌ها را بررسی کنید و سود را فوری برچسب نزنید. داده گذشته تضمین آینده نیست و تصمیم نهایی با شماست.

اگر نسبت شرکت با کل صنعت فاصله داشت، از کجا بررسی را شروع کنیم؟

از اقلام سازنده همان نسبت شروع کنید. برای حاشیه سود خالص، صورت سود و زیان محل بررسی درآمد عملیاتی و درآمدها و هزینه‌های مؤثر بر سود خالص است؛ برای نسبت بدهی، ترکیب بدهی‌ها و دارایی‌های ترازنامه اهمیت دارد.

آیا عبور از شرط‌های فیلتر برای پایان تحلیل کافی است؟

عبور از فیلتر فقط انطباق با شرط‌های انتخاب‌شده را نشان می‌دهد. برای نمونه آموزشی مقاله، بررسی ترکیب دارایی‌های جاری و اجزای سود همچنان لازم است؛ شرط‌های ارزش‌گذاری و سودآوری به‌تنهایی درباره وصول مطالبات پاسخی نمی‌دهند.

بعد از انتخاب نسبت، بررسی را در فاندای چگونه ادامه دهیم؟

در بخش نسبت‌های مالی صفحه شرکت، نسبت منتخب و رقم کل صنعت را ببینید؛ سپس اقلام سازنده نسبت را در صورت‌های مالی دنبال کنید. برای شناخت مسیر گزارش‌ها از راهنمای استفاده از فاندای کمک بگیرید.

#آموزش بورس #تحلیل بنیادی #فیلتر سهام #نسبت‌های مالی