خواندن صورت‌های مالی در تحلیل بنیادی: آموزش گام‌به‌گام سود و زیان، ترازنامه و جریان نقد
تحریریه فاندای · · ۸ دقیقه مطالعه
آموزش گام‌به‌گام خواندن صورت سود و زیان، ترازنامه و صورت جریان وجوه نقد با ارقام واقعی پالایش نفت تبریز (شبریز) و محاسبه P/E دوازدهماهه.
در بخش نخست این راهنما دیدیم تحلیل بنیادی چیست؟ راهنمای کامل تحلیل بنیادی سهام در بورس ایران و چرا ارزش یک سهم از عملکرد شرکت می‌آید. قدم بعدی خواندن صورت‌های مالی است: صورت سود و زیان، ترازنامه و صورت جریان وجوه نقد. در این مقاله هر سه را با ارقام واقعی پالایش نفت تبریز (شبریز) می‌خوانیم؛ شرکتی که در گزارش‌هایی که فاندای از کدال جمع کرده گزارش تلفیقی ندارد و برای همین در کدال فقط یک مجموعه صورت مالی از آن می‌بینید. گزارشهای مالی در سامانه کدال و قیمت و معاملات روزانه در سایت مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC) منتشر می‌شوند.
خواندن صورت‌های مالی چه تصویری از شرکت به شما میدهد؟
خواندن صورت‌های مالی نشان میدهد شرکت چه دارد و چه بدهکار است، در یک دوره چقدر سود ساخته و چه مقدار پول نقد واقعاً وارد یا خارج شده است. هر صورت به یک پرسش جواب میدهد:
| صورت مالی | چه چیزی را نشان میدهد | بازه زمانی |
|---|---|---|
| ترازنامه (صورت وضعیت مالی) | داراییها، بدهیها و حقوق مالکانه | یک تاریخ مشخص |
| صورت سود و زیان | درآمد، هزینه و سود بر مبنای تعهدی | یک دوره |
| صورت جریان وجوه نقد | ورود و خروج واقعی وجه نقد در سه بخش عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی | یک دوره |
شرکت‌ها این صورت‌ها را در دوره‌های سه‌ماهه، شش‌ماهه، نه‌ماهه و سالانه در کدال منتشر می‌کنند. این گزارش‌ها تجمعی‌اند: گزارش شش‌ماهه عملکرد از ابتدای سال مالی تا پایان ماه ششم است، نه فقط سه ماه دوم. این نکته در محاسبه سود دوازدهماهه اخیر مهم است.
صورت سود و زیان را چطور بخوانیم؟
صورت سود و زیان از درآمد عملیاتی شروع میشود و با کم کردن پله‌پله هزینه‌ها به سود خالص می‌رسد. سه پله اصلی را به ترتیب بخوانید:
سود ناخالص درآمد عملیاتی منهای بهای تمام‌شده؛ فاصله قیمت فروش و هزینه تولید را نشان میدهد.
سود عملیاتی سود ناخالص منهای هزینه‌های فروش، اداری و عمومی، بهعلاوه سایر درآمدها و هزینه‌های عملیاتی؛ سودی که از فعالیت اصلی آمده است.
سود خالص سود عملیاتی پس از هزینه‌های مالی، اقلام غیرعملیاتی و مالیات بر درآمد.
| سطر | مبلغ |
|---|---|
| درآمدهای عملیاتی | ۲۳۲٬۱۶۱٫۲ |
| بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی | (۲۰۳٬۵۸۴٫۷) |
| سود ناخالص | ۲۸٬۵۷۶٫۵ |
| هزینه‌های فروش، اداری و عمومی | (۲٬۳۳۰٫۶) |
| سایر درآمدها و هزینه‌های عملیاتی (خالص) | ۳٬۹۶۸٫۹ |
| سود عملیاتی | ۳۰٬۲۱۴٫۸ |
| هزینه‌های مالی و اقلام غیرعملیاتی (خالص) | (۲۳۸٫۴) |
| مالیات بر درآمد | (۶٬۰۰۱٫۱) |
| سود خالص | ۲۳٬۹۷۵٫۳ |
سود هر سهم (EPS) و P/E دوازدهماهه چطور حساب می‌شوند؟
سود هر سهم پایه (EPS) عددی است که شرکت پایین صورت سود و زیان هر دوره گزارش می‌کند؛ EPS صورت سالانه فقط سود آخرین سال مالی را نشان میدهد. برای اینکه عدد به‌روز باشد، تحلیلگران از سود دوازدهماهه اخیر (TTM) استفاده می‌کنند: جمع سود خالص چهار فصل آخر. چون گزارشهای کدال تجمعی‌اند، TTM را میشود از سه گزارش ساخت:
سود هر سهم پایه
سود دوازدهماهه اخیر (دوره مشابه یعنی همان دوره در سال قبل)
نسبت قیمت به سود دوازدهماهه
| سه‌ماهه منتهی به | سود خالص سه‌ماهه (میلیارد تومان) |
|---|---|
| شهریور ۱۴۰۳ | ۲٬۱۴۲٫۱ |
| آذر ۱۴۰۳ | ۲٬۲۵۳٫۸ |
| اسفند ۱۴۰۳ | ۴٬۰۷۱٫۹ |
| خرداد ۱۴۰۴ | ۴٬۶۳۲٫۳ |
| شهریور ۱۴۰۴ | ۴٬۳۷۷٫۱ |
| آذر ۱۴۰۴ | ۸٬۱۷۳٫۷ |
| اسفند ۱۴۰۴ | ۶٬۷۹۲٫۲ |
| خرداد ۱۴۰۵ | ۹٬۶۳۸٫۸ |
چهار ستون آخر، از شهریور ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵، همان چهار فصلی است که سود دوازدهماهه را می‌سازد؛ جمعشان ۲۸٬۹۸۱٫۸ میلیارد تومان است.
سود دوازدهماهه اخیر (میلیارد تومان)
سود هر سهم دوازدهماهه (ریال)
P/E دوازدهماهه
برای مقایسه: P/E با EPS سالانه
چرا دو عدد فرق دارند؟ سود سه‌ماهه ۱۴۰۵ (۹٬۶۳۸٫۸ میلیارد تومان) از سود سه‌ماهه ۱۴۰۴ (۴٬۶۳۲٫۳ میلیارد تومان) بیشتر بوده است. برای همین EPS دوازدهماهه (۹٬۶۶۱ ریال) از EPS سالانه (۸٬۰۰۲ ریال) بالاتر است و P/E دوازدهماهه ۵٫۷۷ از P/E سالانه ۶٫۹۶ کمتر. بخش کوچکی از فاصله هم از مبنای تعداد سهام می‌آید: EPS پایه سالانه با میانگین موزون سهام دوره و EPS دوازدهماهه با تعداد سهام فعلی حساب میشود. عدد ۵٫۷۷ همان است که صفحه شبریز در فاندای نشان میدهد.
بر اساس داده‌های فاندای در همان روز، P/E دوازدهماهه کل صنعت ۶٫۲۴ و کل بازار ۸٫۴۱ است. رقم صنعت و بازار در فاندای ارزش بازار کل گروه تقسیم بر سود خالص دوازدهماهه اخیر کل آن است، نه میانگین ساده P/E شرکت‌ها.
ترازنامه چیست و سرمایه در گردش خالص را چطور حساب کنیم؟
ترازنامه در یک تاریخ مشخص نشان میدهد جمع داراییها با جمع بدهیها و حقوق مالکانه برابر است. داراییها و بدهی‌هایی که ظرف یک سال یا یک چرخه عملیاتی نقد یا تسویه می‌شوند جاری هستند و فاصله این دو، سرمایه در گردش خالص است.
| سطر | مبلغ |
|---|---|
| دارایی‌های جاری | ۴۵٬۷۳۹٫۶ |
| دارایی‌های غیرجاری | ۱۴٬۴۶۹٫۶ |
| جمع داراییها | ۶۰٬۲۰۹٫۱ |
| بدهی‌های جاری | ۱۹٬۱۱۳٫۴ |
| بدهی‌های غیرجاری | ۲٬۱۸۲٫۵ |
| جمع بدهیها | ۲۱٬۲۹۶٫۰ |
| جمع حقوق مالکانه | ۳۸٬۹۱۳٫۲ |
دارایی‌های جاری منهای بدهی‌های جاری (میلیارد تومان)
ترازنامه هر فصل عوض میشود. طبق ترازنامه سه‌ماهه ۱۴۰۵/۰۳/۳۱ شبریز در کدال، سود سهام پرداختنی به ۱۴٬۴۳۲٫۸ میلیارد تومان رسیده و جمع بدهیها ۳۹٬۶۷۲٫۲ میلیارد تومان شده است. نسبت‌های فاندای با همین آخرین ترازنامه حساب می‌شوند: نسبت بدهی به دارایی شبریز ۵۳٫۷٪ در برابر ۳۵٫۳٪ کل صنعت، و نسبت بدهی به حقوق مالکانه ۱٫۱۶ برابر در برابر ۰٫۵۵ برابر صنعت.
کیفیت سود را چطور از صورت جریان وجوه نقد بسنجیم؟
کیفیت سود با مقایسه سود خالص با جریان خالص نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی سنجیده میشود. در حسابداری تعهدی فروش نسیه همان روز سود می‌سازد اما پولش بعداً می‌رسد؛ صورت جریان وجوه نقد این فاصله را نشان میدهد. یک سال به‌تنهایی کافی نیست، چون تغییر دریافتنی‌ها، موجودی کالا و پرداختنی‌ها نقد عملیاتی هر سال را جابه‌جا می‌کند. در صورت جریان وجوه نقد، نقد حاصل از عملیات را پیش از پرداخت مالیات و جریان خالص نقد عملیاتی را پس از آن می‌بینید؛ برای مقایسه با سود خالص، رقم دوم را بردارید.
جریان خالص نقد عملیاتی تقسیم بر سود خالص
چگونه خواندن صورت‌های مالی را در فاندای گام‌به‌گام بررسی کنیم؟
در صفحه هر شرکت در فاندای، صورت‌های مالی و نسبت‌های مالی در بخش‌های جداگانه آمده‌اند و هر نسبت کنار رقم صنعت و بازار نشان داده میشود.
صورت‌های مالی را باز کنید در صفحه شرکت، از بخش «گزارشات مالی» صورت سود و زیان، ترازنامه و صورت جریان وجوه نقد را در دوره‌های مختلف ببینید.
ارقام را به دلار هم ببینید برای کنار گذاشتن اثر تورم ریالی، ارقام هر دوره را با میانگین نرخ دلار (نیمایی یا بازار آزاد) در ماه‌های همان دوره به هزار دلار ببینید.
نسبت‌ها را با صنعت مقایسه کنید در بخش «نسبت‌های مالی»، P/E دوازدهماهه، حاشیه سود و نسبت‌های بدهی را کنار رقم کل صنعت و کل بازار بخوانید.
خواندن پیوسته ترازنامه، صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد تصویر روشنی از نقدشوندگی و سودآوری گذشته شرکت میدهد؛ با این حال عدد گذشته تضمین آینده نیست. برای پایه‌های ارزیابی سهام، راهنمای تحلیل بنیادی چیست؟ راهنمای کامل تحلیل بنیادی سهام در بورس ایران را بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار درباره خواندن صورت‌های مالی
خواندن صورت‌های مالی در بورس از کجا شروع میشود؟
معمولاً از صورت سود و زیان برای دیدن درآمد و سود، سپس ترازنامه برای شناخت داراییها و بدهیها، و در پایان صورت جریان وجوه نقد برای دیدن اینکه سود به پول نقد تبدیل شده یا نه.
ترازنامه چه چیزی را نشان میدهد؟
داراییها، بدهیها و حقوق مالکانه شرکت را در یک تاریخ مشخص؛ همیشه جمع داراییها برابر با جمع بدهیها و حقوق مالکانه است.
تفاوت سود در صورت سود و زیان با نقد عملیاتی چیست؟
صورت سود و زیان بر مبنای تعهدی است و فروش نسیه را هم درآمد می‌داند، اما صورت جریان وجوه نقد فقط ورود و خروج واقعی وجه نقد و معادل‌های نقد را ثبت می‌کند.
P/E دوازدهماهه اخیر (P/E TTM) چطور حساب میشود؟
قیمت پایانی تقسیم بر سود هر سهم دوازدهماهه؛ یعنی جمع سود خالص چهار فصل آخر تقسیم بر تعداد سهام فعلی. با گزارشهای تجمعی کدال، سود دوازدهماهه برابر است با سود سال قبل، بهعلاوه سود دوره جاری، منهای سود همان دوره در سال قبل.
کیفیت سود را از کجا بفهمیم؟
از مقایسه سود خالص با جریان خالص نقد عملیاتی در چند سال پشتسرهم؛ وقتی نقد عملیاتی پیوسته نزدیک به سود یا بیشتر از آن باشد، سود به پول نقد تبدیل شده است.
#EPS #بورس تهران #تحلیل بنیادی #صورت‌های مالی #فاندای